Czytelnia twoje.tematyczne.info




Polecamy




Rynek, popyt, podaż, elastyczność popytu i podaży



Rynek, popyt, podaż, elastyczność popytu i podaży

I. Rynek i gospodarka rynkowa
RYNEK
- Proces, przy pomocy którego kupujący i sprzedający określają co chcą kupić lub sprzedać i na jakich warunkach
- Całokształt transakcji kupna i sprzedaży oraz warunków, w jakich one przebiegają
- Powstaje w odpowiedzi na rzadkość  zasobów i dóbr

RYNEK DOSKONAŁY
Występuje, gdy spełnione są warunki:
- rozproszenie po stronie popytu i podaży (duża liczba kupujących i sprzedających), w rezultacie czego żaden z kupujących lub sprzedających nie posiada pozycji pozwalającej na dyktowanie warunków sprzedaży i kupna – cena jest dana i jest wypadkową gry rynkowej,
- brak barier wejścia na rynek,
- doskonała informacja
- jednorodność dóbr.

FUNKCJE RYNKU
1. Za pośrednictwem rynku dokonuje się wycena dóbr,
2. Rynek jest podstawowym źródłem informacji dla podmiotów gospodarczych,
3. Warunkuje racjonalną alokację zasobów,
4. Umożliwia ustalanie się stanów równowagi w gospodarce,
5. Weryfikator celowości produkcji,
6. Mechanizm dostosowywania produkcji do potrzeb.

GOSPODARKA RYNKOWA
Gospodarka rynkowa to taki układ stosunków ekonomiczno-społecznych w kraju, w którym dominuje własność prywatna czynników produkcji i rynkowa alokacja zasobów. Regulatorem i koordynatorem procesów gospodarczych jest rynek.

CECHY DOJRZAŁEJ GOSPODARKI RYNKOWEJ, warunki istnienia dojrzałego rynku
1. Dominacja własności prywatnej i swoboda transferu praw własności,
2. Swoboda prowadzenia działalności gospodarczej,
3. Istnienie sprawnie działających instytucji obsługujących rynek,
4. Integralność rynku, czyli wzajemne uzależnianie się od siebie rynków,
5. Istnienie konkurencji między podmiotami.


ZALETY GOSPODARKI RYNKOWEJ
1. Umożliwia efektywną alokację zasobów,
2. Sprzyja lepszemu zaspokojeniu potrzeb nabywców,
3. Efektywny system motywacyjny,
4. Duża innowacyjność gospodarki,

WADY GOSPODARKI RYNKOWEJ
1. Sprzyja rozwarstwieniu społecznemu,
2. Występowanie tzw. efektów zewnętrznych,
3. Konkurencja między podmiotami może sprzyjać rozwojowi społecznie niepożądanych dóbr,
4. Skłonność do proliferacji produkcji,
5. Społeczny koszt dochodzenia gospodarki do równowagi rynkowej.



II. Popyt i determinanty popytu
POPYT NA na dane dobro
Jest to ilość dobra, jaką nabywcy chcą i są w stanie nabyć po określonej cenie i w określonym czasie, tzw. popyt efektywny

PRAWO POPYTU
Mówi, iż popyt jest zależnością odwrotnie proporcjonalną między ceną a ilością dobra, którą nabywcy chcą i są w stanie nabyć przy założeniu, iż inne elementy charakteryzujące sytuację rynkową nie ulegną zmianie (ceteris paribus).

RODZAJE POPYTU
1. Popyt funkcjonalny – wynikający z cech użytkowych dobrach, jest funkcją  wartości użytkowej dobra,
2. Popyt niefunkcjonalny – wynika z oddziaływania tzw. efektów zewnętrznych: owczego pędu, snobizmu, Veblena,
3. Popyt spekulacyjny

POZACENOWE DETERMINANTY POPYTU
- liczba konsumentów,
- upodobania, gusty, preferencje, upodobania, moda,
- dochody,
- cechy dóbr komplementarnych i substytucyjnych

EFEKT SUBSTYTUCYJNY zmiany ceny
Skłania nabywcę do zastępowania dobra droższego dobrem relatywnie tańszym.

EFEKT DOCHODOWY zmiany ceny
Powoduje zmiany w dochodzie realnym konsumenta, wpływając na ilość nabywanych dóbr. Siła tego efektu zależy od udziału dobra w ogólnych wydatkach konsumenta.



III. Podaż i determinanty podaży
PODAŻ
Jest to ilość dobra zaoferowana przez producentów do sprzedaży po danej cenie w określonym czasie

PRAWO PODAŻY
Mówi, iż wielkość podaży zmienia się wprost proporcjonalnie do zmiany ceny (ceteris paribus).

POZACENOWE DETERMINANTY PODAŻY
- ilość producentów danego dobra,
- polityka rządu wobec przedsiębiorstwa (podatki, subsydia, dotacje),
- dostępność zasobów,
- technologia,
- koszty,
- rentowność produkcji dóbr substytucyjnych.



IV. Równowaga rynkowa
Występuje w przypadku zrównania się wielkości popytu i podaży, przy określonej cenie (cenie równowagi rynkowej) w określonej jednostce czasu.

STANY NIERÓWNOWAGI
1. NIEDOBÓR występuje w przypadku, gdy wielkość popytu przewyższa wielkość oferowanej ilości dóbr. Cena, przy której występuje niedobór znajduje się poniżej ceny równowagi rynkowej,
2. NADWYŻKA występuje, gdy wielkość podaży dóbr przewyższa efektywny popyt na nie. Cena, przy której producenci oferują dobro znajduje się powyżej ceny równowagi rynkowej.

CENA MAKSYMALNA, czyli pułap ceny
Jest to cena, powyżej której sprzedawać nie można. Cena poniżej ceny równowagi rynkowej. Wprowadzenie ceny maksymalnej wywołuje zjawisko niedoboru.

CENA MINIMALNA
Jest to cena, poniżej której sprzedawać nie można. Cena powyżej ceny równowagi rynkowej. Wprowadzenie ceny minimalnej wywołuje zjawisko nadwyżki.



V. Elastyczność popytu i podaży
ELASTYCZNOŚĆ
Jest to miara zmian procentowych (względnych) wielkości popytu (podaży) do procentowych (względnych) zmian czynnika wpływającego na popyt (podaż), przy założeniu ceteris paribus.
Mierzy siłę reakcji wpływu determinant popytu (podaży) na jej (jego) wielkość. Elastyczność przyjmuje różne wartości w różnych punktach krzywej popytu (podaży).

ELASTYCZNOŚĆ CENOWA
Jest ilorazem procentowych zmian wielkości popytu (podaży) do procentowych zmian ceny, cp.

ELASTYCZNOŚĆ DOCHODOWA
Iloraz procentowych zmian wielkości popytu (podaży) do procentowych zmian dochodów, cp.

ELASTYCZNOŚĆ MIESZANA (KRZYŻOWA)
Iloraz procentowych zmian wielkości popytu (podaży) dobra X do względnej zmiany ceny dobra Y. W przypadku dóbr komplementarnych elastyczność mieszana przyjmuje wartości ujemne, w przypadku dóbr substytucyjnych wartości dodatnie.
DETERMINANTY ELASTYCZNOŚCI:
1. POPYTU: znaczenie dobra w strukturze konsumpcji nabywcy, istnienie substytutów, czas,
2. PODAŻY: czas, stopień narastania kosztów.

PODZIAŁ DÓBR ze względu na elastyczność dochodową popytu
1. E < 0  - dobra podrzędne,
2. E > 0  - dobra normalne



E > 1       0 < E < 1
dobra luksusowe   dobra podstawowe

PRAWA ENGLA, czyli zależności między wzrostem dochodów a konsumpcją dóbr
1. Wraz ze wzrostem dochodów spada udział wydatków na żywność, 0 < E < 1,
2. Wraz ze wzrostem dochodów udział wydatków na ubrania i żywność w dochodzie nie zmienia się, E = 1,
3. W przypadku dóbr luksusowych wzrost dochodów zwiększa udział tych dóbr w ogólnej konsumpcji nabywcy, E > 1.

PRZYCHODY PRZEDSIĘBIORSTWA A ELASTYCZNOŚĆ CENOWA POPYTU
PRZYCHÓD CAŁKOWITY (TR) = ILOŚĆ (Q) * CENA JEDNOSTKOWA (P)
PRZYCHÓD MARGINALNY (MR) = PRZYROST TR SPOWODOWANY SPRZEDAŻĄ DODATKOWEJ JEDNOSTKI PRODUKTU

Charakter elastyczności Wzrost ceny Spadek ceny
|E| > 1 Spadek TR Wzrost TR
|E| < 1 Wzrost TR Spadek TR
|E| = 1 TR = constans TR = constans




VI. POMIAR ELASTYCZNOŚCI
I. ELASTYCZNOŚĆ ŁUKOWA POPYTU
Rys.1: Pomiar łukowej elastyczności funkcji popytu


Podstawowy wzór na elastyczność:

Podstawienia:


ponieważ bierzemy wartości średnie:



czyli:






II. ELASTYCZNOŚĆ PUNKTOWA POPYTU

Rys.2: Pomiar punktowej elastyczności funkcji popytu



Wzór na elastyczność cenową popytu:




czyli po podstawieniach mamy:



czyli:



Z podobieństwa trójkątów BEC i BHD wynika:



czyli:

.



Z podobieństwa trójkątów BHD i AOD mamy:

.

Ponieważ odcinek GB jest równoległy do OD ( twierdzenie Talesa ) i trójkąty AGB i AOD są podobne, mamy:






III. ELASTYCZNOŚĆ PODAŻY

Rys. 3: Pomiar elastyczności cenowej podaży.








Wzór na elastyczność podaży ma postać:



Podstawiając:

czyli:




Ponieważ trójkąty BPC i AOP są podobne to:

                                                         
Ponieważ:

 to     , czyli     zatem:





Ponieważ:

    i   OD=BC,  to:    

Ponieważ:

  to     zatem:





Ćwiczenia do zajęć 2:

PYTANIA PROBLEMOWE
1. Wyjaśnij różnicę między pojęciami: wielkość popytu a popyt.
2. Wyjaśnij zasadę działania „niewidzialnej ręki rynku”.
3. Elastyczność cenowa na pewne dobro X przyjęła wartość dodatnią. Czy taka sytuacja jest możliwa? Jeśli tak, to wyjaśnij dlaczego.
4. Jak długo trwa „krótki okres”  a jak długo „długi okres”?
5. Rozważ tezę: „Konkurencja niecenowa podnosi dobrobyt konsumenta”.
6. „Aspiryna jest aspiryną”. Dlaczego występują różnice w cenach aspiryny?
7. Jaki wpływ na kupowaną i sprzedawaną ilość mleka może mieć kampania pod hasłem: „pij więcej mleka”?

ZADANIA
1. Narysuj linię popytu i podaży  dobra X, zaznacz ilość i cenę równowagi. Następnie prześledź wpływ następujących zdarzeń na popyt i podaż, wielkość popytu i podaży, równowagę rynkową:
a. wzrosły dochody konsumentów dobra X,
b. przedsiębiorstwo wprowadziło nową technologię produkcji dobra X,
c. państwo nałożyło podatek od sprzedaży dobra X,
d. państwo subsydiuje sprzedaż każdej jednostki dobra X,
e. liczba konsumentów dobra X zmniejszyła się,
f. wzrosły koszty produkcji dobra X,
g. zapanowała moda na dobro Y, substytucyjne względem dobra X,
h. konsumenci przewidują wzrost cen dobra X,
i. konsumenci przewidują wzrost cen dobra Y – komplementarnego względem dobra X,
j. związki zawodowe działające w przedsiębiorstwie produkującym dobro X zapowiedziały strajk,
k. pracownicy wynegocjowali podwyżkę płac,
l. wystąpił efekt „owczego pędu” na rynku dobra X,
m. przedsiębiorstwo znacznie podniosło cenę dobra X, wśród nabywców pojawiły się spekulacje, iż podwyżki cen wystąpią również w przyszłości,

2. Popyt i podaż na dobro X w zależności od ceny kształtuje się w sposób następujący:
Wielkość popytu Cena Wielkość podaży
12000 10 18000
13000 9 17000
14000 8 16000
15000 7 15000
16000 6 14000
17000 5 13000
18000 4 12000
a. wyznacz cenę oraz ilość równowagi,
b. jeżeli rząd wyznaczy pułap cenowy 5, to wystąpi zjawisko......................wysokości..........,
c. jeżeli rząd narzuci cenę 8 wówczas wystąpi......................wysokości.....................

3. Przedstaw krzywą popytu i podaży. Znajdź i oblicz cenę i ilość równowagi:
a. S=-20 + 3P, D=220 – 5P,
b. 13P – S = 27,  D + 4P – 24 = 0.

4. Popyt na dane dobro wyznaczony jest równaniem: D = 350 – 2P:
a. jaką zmianę wielkości popytu spowoduje zmiana ceny o 10?
b. Jaki efekt wywoła obniżka ceny o 5?
c. Załóżmy, że obecna cena wynosi 150. Jak zmienią się przychody całkowite producenta, jeżeli podniesie cenę do 175?
d. O jakim charakterze popytu świadczy zmiana przychodów spowodowana wzrostem cen?

5. Oblicz procentową zmianę wielkości popytu, jeżeli elastyczność cenowa wynosi –0,7, a względna zmiana ceny wynosi 25.

6. Popyt na dane dobro dany jest równaniem: D = 20000 – 300P. Oblicz elastyczność cenową dla  ceny 30. Jeżeli producent chce zwiększyć przychód to powinien zwiększyć, czy zmniejszyć cenę? Oblicz elastyczność cenową, gdy cena maleje z 30 do 20 i z 20 do 15.

7. Napisać równanie popytu, dla którego elastyczność cenowa dla każdej ceny wynosi 0.

8. Linia podaży szampana dana jest równaniem:  Linia popytu ma postać:   Wprowadzono podatek kwotowy równy 2gb od każdej sprzedanej butelki szampana Sprzedawcy przekazują państwu 2 gb od każdej sprzedanej butelki:
a. pokaż na rysunku wpływ opodatkowania na rynek szampana,
b. ile wynosi wielkość produkcji przed wprowadzeniem opodatkowania i po jego wprowadzeniu?
c. Ile wynosi nowa cena ?
d. Oblicz wpływy do budżetu po wprowadzeniu podatku.

9. Uzupełnij podaną tabelę przedstawiającą wydatki konsumenta w kolejnych miesiącach:


dobro wydatki udział w budżecie (%) elastyczność dochodowa charakter dobra
miesiąc 1 miesiąc 2 miesiąc 1 miesiąc 2
A 60 100
B 50 40
C 60 140
D 30 120
 
10. Konsument konsumuje dwa dobra: X i Y. Jego funkcja popytu na dobro X dana jest wzorem:  
a. jeżeli dochód wynosi 100, cena dobra Y wynosi 1, to jaka musi być cena dobra X, aby konsument mógł nabyć 30 jednostek tego dobra?
b. Czy dobro Y jest substytutem, czy dobrem komplementarnym?

11. Funkcja popytu na dane dobro dana jest wzorem:  gdzie: dochód równa się 100 i cena dobra X = 1. Jaka jest cenowa i dochodowa elastyczność popytu na to dobro?

12. Udowodnij, że jeżeli styczna do krzywej podaży biegnie przez początek układu współrzędnych to elastyczność podaży  w punkcie styczności równa się jedności.

13. Na rynku chleba panuje nierównowaga. Cena chleba wynosi 5, wielkość popytu 120, podaży 100. Wiadomo, iż linie popytu na chleb i podaży chleba to proste, współczynniki elastyczności wynoszą: popytu = -1, podaży 0,8. O ile należy zmienić cenę, aby przywrócić równowagę?

14. Funkcja popytu  przecina inną funkcję popytu przy cenie równej 10. Elastyczność cenowa dla dobra X jest 6 razy większa niż dla dobra drugiego. Znaleźć równanie drugiej krzywej popytu.

15. Wykorzystując równania na rynku soków i napojów znaleźć warunki równowagi na każdym a nich:
Soki:

napoje:


16. Funkcja popytu ma postać:   Wylicz wartość współczynnika a wiedząc, iż elastyczność cenowa tej funkcji dla ceny równej 7 i wielkości popytu równego 21 wynosi
    -0,8.

17. Napływ tanich jaj do Polski spowodował nieopłacalność krajowej produkcji. W związku z tym nastąpiło:
a. zwiększenie wielkości popytu na jaja krajowe,
b. zmniejszenie podaży jaj krajowych i wzrost ich ceny,
c. zmniejszenie wielkości podaży jaj krajowych i spadek ich ceny,
d. zmniejszenie popytu na jaja krajowe.

                           


Kolejny temat to WEKSEL:

1. WEKSEL – jest to papier wartościowy o określonej przez prawo wekslowe formie charakteryzujący się tym, że złożenie na nim podpisu stanowi podstawę i przyczynę zobowiązania wekslowego podpisującego. Jako papier wartościowy jest dokumentem potwierdzającym istnienie zobowiązania osób, które go podpisały, a jedyną osobą uprawnioną do realizacji praw majątkowych wskazanych na wekslu... (...)


Kolejny temat to Egzamin z makroekonomii:

Egzamin z makroekonomii 1. Który z poniższych wzorów przedstawia sposób podziału dochodu do dyspozycji: Y = C + I + G + Nx Yd = I + TR - TA YD = C + S Y = C + S (TA - TR) Podstawą ustalenia ogólnego poziomu cen jest: GNP -... (...)


Kolejny temat to Proces zakupu obejmuje dwa fakty ::

Proces zakupu obejmuje dwa fakty : - otrzymanie od dostawcy faktury - dokument fizycznego przyjęcia Pz. Dostawy niefakturowane są to dostawy dla których nie ma pokrycia w fakturze. Materiały w drodze suma faktur nie mająca pokrycia w Pz. Elementy w fakturze wartość materiałów, opakowanie, koszty transportu i VAT. Konto rozliczenie zakupu na tym koncie ujmuje się... (...)


Mapa strony